יום חמישי, פברואר 24, 2011
זיסער פֿרימאָרגן, אַ ליד פֿון מערי רופֿל (פֿאַרטײַטשט פֿון שלום בערגער)
יום ראשון, אוקטובר 31, 2010
די דערמאָנונג פֿון זאַכן (זכרון דברים), יעקב שבתאי: ייִדיש, ש.ב.
גאָלדמאַנס פֿאָטער איז געשטאָרבן דעם ערשטן אַפּריל און אילאָ גאָלדמאַן איז באַגאַנגען זעלבסטמאָרד דעם ערשטן יאַנואַר, און דווקא אין דער צײַט ווען געדאַכט האָט זיך אים אַז אָט, מיטן כּוח פֿון אָפּזונדערונג און צונויפֿפֿאַל, עפֿנט זיך אים אויף אַ נײַע תּקופֿה און ער געפֿינט פֿאַר זיך אַליין דעם אָנהייב פֿון אַ תּיקון דורכן "בולוואָרקער" און אַ געוווּנטשענער שטייגער לעבן, און דערעיקר דורך דער אַסטראָנאָמיע און איבערזעצן דעם "סאָמניום". צעזאַר איז געווען דער איינציקער וואָס האָט געלייגט אַכט אויף דער מאָדנער קאָמבינאַציע דאַטעס צווישן דעם טויט פֿון גאָלדמאַן און דעם טויט פֿון זײַן פֿאָטער, און אַפֿילו באַמערקט דאָס עטלעכע טעג נאָך דער לוויה פֿון גאָלדמאַן בשעת ער שטייט אין דער קיך פֿון עם ישראל און מאַכט זיי ביידן טיי, אָבער באַמערקט האָט ער דאָס ווי אַן אַנעקדאָט אָן שום באַטײַט, ווײַל אין יענער צײַט האָט צעזאַר באמת אויפֿגעגעבן אַלץ און אַפֿילו אויף דער קלענסטער באַמיִונג איז ער ניט געווען גרייט חוץ זײַנע תּיכּפֿדיקע באַדערפֿענישן, און אין דער האָפֿענונגסלאָזן פּראָצעס פֿון זײַן בליִאַקירונג, ווען ער גייט אַלץ מער אָנגעטאָן אין מאָדישע קליידער פֿון שרײַענדיקע קאָלירן, פֿאַרלאָזט וואָנצעס, רייכערט פּאַפּיראָסן פֿון אַ בעסערער קוואַליטעט, פֿרעסט און זויפֿט און לויפֿט נאָך יעדער צופֿעליקער פֿרוי אין זײַן וועג, בשעת דער עיקר פֿון זײַנע געדאַנקען און דער רעשט פֿון זײַן ווילנס-כּוח זײַנען אָפּגעגעבן זײַן בכור וואָס קרענקט אויף אַ קראַנקייט אָן אַן אויסהיילונג און וואָס זײַן מצבֿ ווערט האָפֿענונגסלאָז, האָט צעזאַר שוין נאָר געזען דאָס לעבן ווי אַן אומבאַטעמטער דורכפֿאַל אויסגעליידיקט פֿון זין, אָדער ווי אַ גרויסער קוריאָז וואָס מע דאַרף הנאָה האָבן דערפֿון ווי נאָר מעגלעך, אַ זאַך וואָס אין די מאָמענטן פֿון ניכטערקייט און חרטה וואָס האָבן אים אָנגעפֿאַלן פֿון צײַט צו צײַט האָט ער אָנגערופֿן “דאָס פֿריילעכע זעלבסטמאָרד.” דער איינציקער מענטש וואָס האָט אָן שום ספֿק געפּרוּווט דעשיפֿרירן די סודותדיקע טײַטשן פֿון יענעם דאַטעס-צופֿאַל איז געווען גאָלדמאַן, נאָר וואָס, ער איז שוין טויט.
"דער ראָב זאָגט: קיין מאָל מער"
קיסין האָט דאַכט זיך איבערגעזעצט אַ ריי לידער אויף ייִדיש; כ'האָב זיי נאָך ניט איבערגעלייענט, ווייס איך ניט וואָס ס'איז כּדאַי און וואָס ס'איז...כּדאַי אין פֿײַער צו וואַרפֿן.
האַלאָווין־גרוסן אַלע מײַנע אַמעריקאַנער חבֿרים וואָס זײַנען מחמיר אויף צוקערלעך און מקיל אויך חוקת־הגויים (וגם אַני בתוכם)!
יום ראשון, ספטמבר 05, 2010
וואָס פֿאַר אַ פּנים זאָל האָבן אַ צוויי־שפּראַכיק בוך פּאָעזיע?
כּדי צו האָבן צוטריט צו דער דיסקוסיע, זײַט מנדבֿ (אַזוי ווייניק ווי איין דאָלער) און ווערט אַ פּרענומעראַנט בײַ קיקסטאַרטער.
יו וואָנט בי סאָרי!
יום רביעי, יוני 02, 2010
ווי אין פּסוק שטייט (פֿיליפּ לאַרקין)
פֿיליפּ לאַרקין
ייִדיש: ש.ב.
זיי מאַכן דיך קאַליע, טאַטע־מאַמע.
סתּם אַזוי, ניט חלילה בכּיוון.
זיי שטאָפּן דיך אָן מיט זייערע פּגמים
און שענקען דיר אייגענע צו, בחינם.
נאָר קאַליע געמאַכט אין זייערע צײַט
האָבן זיי שוטים אין די בעקעשעס
וואָס געהאַלטן אין פּריידיקן הייליקייט
און געווען מיט יעדן אויף מעסערשטעך.
מדור לדור גיט מען איבער בלויז צרות.
וואָס טיפֿער אין ים ווערט אַלץ געשווינדער.
זאָלסט געפֿינען אַ שנעלן וועג אַרויס
און בכלל ניט האָבן קיין קינדער.
יום ראשון, אפריל 25, 2010
"פֿייגל פֿליִען אין פֿינצטער. מאָדנע." נאָך פֿון אסף גבֿרון, תנין פיגוע
גיורא גואטה האָט מיר אָנגערירט אויפֿן אַקסל. כ'האָב זיך אויסגעדרייט מיט שטוינונג און געזען אַז דאָס איז נאָר ער. איצט האָב איך געלייגט אַכט אַז אין זײַן האַנט האָט ער אַ פּאַלם פּײַלאָט. כ'האָב זיך געטראַכט, וואָס ביסטו משה גרויס? כ'האָב אויך אַ פּאַלם. דאָס איז ניט אין גאַנצן ריכטיק. מײַן פּאַלם איז קאַליע געוואָרן מיט צוויי חדשים פֿריִער.
האָט ער מיר געזאָגט, "הער, אויב עפּעס זאָל מיט מיר געשען, וויל איך דו זאָלסט זאָגן מײַן חבֿרטע אין ירושלים, שולי, כ'וויל דו זאָלסט איר זאָגן..." ער האָט געטראַכט אָבער ניט מצליח געווען צו געפֿינען די ריכטיקע זאַך איבערצוגעבן.
כ'האָב זיך געלאַכט. וואָס רעדט ער? אויב עפּעס געשעט אים? אויך ער הייבט שוין אָן? מילא, אַן אַלטיטשקע, נאָך אַלץ פּאַראַנאָיד פֿון חורבן, נאָר ער? האָב איך אים געזאָגט, "אויב עפּעס וועט געשען, דאַכט זיך מיר ניט אַז דווקא איך וועל בלײַבן כּדי איבערצוגעבן דײַן אָנזאָג. זאָרג זיך ניט, גאָרניט וועט ניט געשען."
"איך װײס אַז גאָרנישט װעט געשען," האָט ער געזאָגט. "נאָר אױב עס װעט יאָ געשען ... אױב דו װילסט, קען איך אױך עפּעס איבערגעבן עמעצן, אַזױ װי, אױב איך ... דו װײסט." האָב איך גלײַך אַ זאָג געטאָן, "נײן." נאָך דעם האָב איך געטראַכט, אפֿשר האָב איך יאָ געזאָלט עפּעס איבערגעבן עמעצן? אפֿשר האָב איך אַזאַ מין צװאָה? אפֿשר זאָל איך טראַכטן װעגן דעם ערנצט און עפּעס איבערלאָזן אײן עמעסדיקע זאַך? אוממעגלעך צו װיסן. כ'האָב געטראַכט אַז װען איך װאָלט עפּעס איבערגעגעבן עמעצן, װאָלט דאָס געדאַרפֿט זײַן דוטשי. פֿונדעסטװעגן. נישט געקוקט אױף דעם אַלעם.
יום חמישי, אפריל 22, 2010
מחובר געווארן אויף וועסטמינסטער-בריק
אָנגעשריבן זיצנדיק פֿון אויבן אויף אַ קאָטש, אויפֿן וועג קיין פֿראַנקרײַך.
גאָרניט האָט ניט בײַ זיך די ערד מער הערלעך.
אַ קאַלטע נשמה ער וואָס קען פֿאַרבײַ
אָן ייִראת-הכּבֿוד אַזאַ רירנדע ריאה.
אָט אָ די שטאָט גייט שוין אין אַזאַ הילוך:
פֿרימאָרגנדיקע שיינקייט, שטיל און ליידיק
שיף, טורעם, קופּאָל, טעאַטער, טעמפּל - ליגן
אָפֿענע פֿאַר די פֿעלדער און פֿאַרן הימל;
כּולו ליכט און גלאַנץ, די לופֿט אָן רויך.
שוין פֿריִער האָט אײַנגעווייקט די זון
אין עיקר-פּראַכט אירער טאָל און פֿעלדז און באַרג?
קיין מאָל געהערט, געשפּירט טיף אַזאַ רו!
עס שוועבט די טײַך אויף אייגענעם פאַרלאַנג.
גאָטעניו! עס שלאָפֿט אײַן ממש יעדע שטוב
און אײַנגעשטילט ליגט יענע מעכטיק האַרץ!
יום שלישי, אפריל 20, 2010
אַ קראָקאָדיל-פּיגוע (ייִדיש-איבערזעצונג פֿון אסף גברונס ראָמאַן, קאַפּיטל איינס)
זינט די פּיגועים בין איך געפֿאָרן נאָר מיט דער קליינער ליניע נײַן צו דער אַרבעט און צוריק. אַפֿילו אויב ס'איז געקומען דער בוס נומער נײַן פֿאַר דעם קליינעם נומער נײַן, כ'האָב אים געזאָזט פֿאַרבײַפֿאָרן. אַן אויטאָבוס איז צו אַ גרינגער ציל פֿאַר אַ טעראָריסט. ספּעציעל נומער נײַן, תּמיד כּמעט פֿול, און שוין באַקומען אַ פּיגוע. כ'ווייס ניט אויב איך טראַכט טאַקע אַזוי, אָבער דוטשי האָט בײַ מיר אָפּגענומען אַ שבֿועה. כ'האָב אַלע מאָל געמיינט אַז דער קליינער נומער נײַן וועט קיין מאָל ניט באַקומען אַ פּיגוע. ראשית-חכמה, דאָרט קענען זײַן מאַקסימום צען מענטשן, עלף מיטן דרײַווער. צווייטנס, איז דאָ נאָר איין טיר, פֿון פֿאָרנט, און דער דרײַווער עפֿנט און פֿאַרמאַכט פֿאַר יעדן און זעט פּינקטלעך ווער ס'שטײַגט אַרײַן.
יענעם טאָג בין איך אײַנגעשטיגן בײַם געוויינטלעכן פּלאַץ. געווען איז עס אַרום נײַן אַ זייגער אין דער פֿרי. ס'איז געווען אַ ליכטיקע זון פֿון מיטן האַרבסט, געהאָנגען אין דורכזיכטיקע הימלען, און נאַסע בלעטער האָבן צוגעדעקט דעם עוועניו.
מיר זײַנען געווען אין דיזענגאָף גאַס ווען איין אַלטיטשקע האָט זיך געקערט צו מיר און געזאָגט, "זאָג מיר, יענער קוקט דיר ניט אויס פֿאַרדעכטיקט?" אירע אויגן האָבן מיר אָנגעוויזן אויף אַ שוואַרצלעכן בחור. ער האָט געטראָגן אַ באַוולנעם גרויען הוט און געהאַלטן אַן אָנצוג-טאַש. האָב איך איר געזאָגט, "טרײַבט ניט איבער. ער קוקט אויס בסדר."
נאָר כ'האָב אים ווײַטער אָנגעקוקט. געטראַכט, אַז עקספּלאָסיווע פּאַסיקן זײַנען איצט זייער שטיק. זיכער איז אַזאַ עקספּלאָסיווער פּאַסיק עפּעס דין, וואָס זיי לייגן אַרום דעם קערפּער. קען זײַן אַז אין זײַן אָנצוג-טאַש וואָס ער האַלט ליגט ניט קיין אָנצוג נאָר אַן עקספּלאָסיוו פּאַסיק. האָב איך געזאָגט דער אַלטיטשקע: "ס'איז בסדר גמור. זאָרגט זיך ניט."
די אַלטיטשקע האָט אויף מיר אָנגעקוקט מיט אַ זויערער מינע און זיך געקערט צו אַ צווייטן בחור וואָס זיצט לעבן איר. מיר זײַנען געזעסן אין הינטערשטן טייל, און דער בחור וואָס זי האָט אים פֿאַרדעכטיקט איז געזעסן פֿון פֿאָרנט. די אַלטיטשקע האָט עפּעס געשעפּטשעט צום צווייטן בחור, און ער האָט געקוקט אין דער ריכטונג פֿון פֿאַרדעכטיקטן און נאָך אַ סעקונדע געמאַכט איר אַ באַוועגונג אויף "ניין" מיטן קאָפּ און די אויגן, און אַ באַוועגונג פֿון ביטול מיט דער האַנט. איצט בין איך געווען זיכער. סתּם פּאַראַנאָיד. פֿאַר וואָס איז יעדער אַזוי פֿיל פּאַראַנאָיד אין דער מדינה? שוואַרצלעכע קענען שוין מער ניט אַרויף אויף די באָסעס?
עמעצער האָט זיך באַלאָגט אין שײַכות מיט דעם אַז הײַנט איז שטיל ווי אין אַ בית-עולם. אויפֿן ראַדיאָ האָט מען גערעדט וועגן פּיגוע וואָס איז געווען אין וואַדי ערה. די פּאַסאַזשירן האָבן זיך צוגעהערט שטילערהייט. נאָך דעם איז געווען אַ ליד פֿון כוורת, כ'געדענקט ניט וועלכעס.
בײַם ראָג זשאַבאָטינסקי איז אַראָפּגעשטיגן די אַלטיטשקע. זי האָט ניט אײַנגעשטימט מיט אונדזער מיינונג. אויף איר וועג אַרויס האָט זי געלאָזט פֿליִען אַ לאַנגן קוק אויפֿן שוואַרצלעכן מיטן אָנצוג און דעם באַוולנעם הוט. ער האָט זי צוריקגעקוקט. כ'האָב אין יענער רגע ניט געטראַכט אַז זײַן קוק האָט עפּעס געזאָגט. אויב איך וואָלט געמיינט אַז עפּעס שטעקט אין וואָס זי האָט געטאָן, אַז צוליב זיכערהייט וואָלט געווען מיר כּדאַי אַראָפּצושטײַגן, וואָלט איך דאָס אַוועקגעמאַכט תּיכּף-ומיד. כ'האָב ניט געהאַט די צײַט פֿאַר מער זיכערהייט. אפֿשר ווען איך וואָלט געהאַט עטעלכע מינוט אַוועקצוהרגענען וואָט איך אַראָפּגעשטיגן, נאָר כ'האָב ניט געהאַט. ווער האָט יאָ?
דער צווייטער בחור האָט מיר געזאָגט, "עס דריקט מענטשן, האַ?" ער האָט געהאַט אַ בערדל אויפֿן שפּיץ גאָמבע און גרויסע זונברילן, זילבערנע. די האָר זײַנען געווען בײַ אים גאָלדענע, צוריקגעהאַלטן פֿון הינטן מיט אַ סך דזשעל. קול, אין זײַנע אייגענע אויגן כאָטש. אַ שיינע שמייכל. גיורא. איצט ווייס איך. גיורא גואטה, פֿון ירושלים. איצט ווייס איך אַ סך זאַכן. כ'האָב אים געזאָגט, "אַזאַ פּאַראַנויע. מענטשן זײַנען אין גאַנצן משוגע געוואָרן." נאָך עטלעכע סעקונדעס האָ ער געזאָגט, "ער זעט דיר אויס בסדר, אמת?" האָב איך ווידער אָנגעקוקט דעם שוואַרצלעכן. כ'בין ניט געווען זיכער. ווער קען זײַן זיכער? האָב איך געזאָגט, "יאָ, מיט אים איז ניטאָ קיין פּראָבלעם."
גיורא און איך האָבן אַרויסגעקוקט אין דרויסן, יעדער פֿון זײַן פֿענצטער. האַרבסט, אָבער זון. כ'האָב געזען אַן אַדווערטײַזמענט פֿאַרן מוּווי "מאָנסטערס אינק," און אַ קליינע לאַסטאויטאָ פֿון מילך-פּראָדוקטן גד. אַ בוי-אַרבעטער איז אַרויף און געשריגן, "פֿאַר וואָס האָבן זיך די צוויי פֿריִערדיקע ניט אָפּגעשטעלט פֿאַר מיר?" דער אַרבעטער האָט געהאַט צוויי טעכטער. כ'האָב געלייענט וועגן דעם דערנאָך אויף YNET . ער האָט געזאָגט, "געוואַלד, מענטשן, די צײַט איז מיר טײַער." "די צײַט איז אונדז אַלעמען טײַער, זיסקייט," האָט עצעמער אים געענטפֿערט.
המשך קומט אי"ה
אָריגינאַל דאָ.
יום שני, אפריל 19, 2010
אַן איבערזעצערס פֿאַנטאַזיע-פֿראַגע
יום ראשון, ינואר 31, 2010
בואו עננים (אַ באַוווּסט רעגן־ליד אויף עבֿרית פֿון לאה גאָלדבערג, אויף יידיש
בואו עננים, הבו גשם לגנים
טיף, טיף, טיפותי,
גשם, גשם לשדותי.
לשיבולת לאילן,
ולפרח הקטן שבגן.
וואָלקנס וואָלקנס קומט שוין גיך, פֿאַר די גערטנער רעגן גיט
קאַפּעט טראָפּנס אָן אַ שיִער
רעגן פֿאַר די פֿעלדער מיר
זאַנגען וואָס בליִען רונד אַרום
דער קלענסטער בלום
יום רביעי, ינואר 13, 2010
תּפֿילין (אַ ליד פֿון יונה וואַלאַך)
קום צו מיר
לאָז מיר ניט טאָן גאָרניט
טו עס פֿאַר מיר
טו אַלץ פֿאַר מיר
יעדער זאַך וואָס איך הייב נאָר אָן צו טאָן
טו פֿאַר מיר
איך וועל לייגן תּפֿילין
איך וועל דאַוונען
לייג מיר אויך די תּפֿילין אויף מיר
וויקל זיי אַרום מיר אויף די הענט
שפּיל זיי אויף מיר
פֿיר זיי מיט זיסקייט אויף מײַן קערפּער
רײַב זיי אין מיר שטאַרק
רייץ מיך אומעטום
מאַך מיר חלשן מיט סענסאַציעס
פֿיר זיי איבער מײַן קליטאָריס
בינדט מיר מיט זיי די לענדן
כ'זאָל קומען גיכער
שפּיל זיי אויף מיר
בינד מיר די הענט און פֿיס
טו מיר זאַכן
קעגן מײַן ווילן
דריי מיר אויפֿן בויך
לייג מיר די תּפֿילין אויפֿן מויל
אַ צוים לייצעס
רײַט מיך כ'בין אַ פֿערד
צי מײַן קאָפּ אויף צוריק
יום חמישי, אוגוסט 06, 2009
טראָט בײַ טראָט: הײַנטצײַטיקע ייִדישע פּאָעזיע

שױן צײַט זיך צו באַקענען פֿון דער נאָענט מיט דײַן נײַעם חבֿר: אַ פֿריש געבאַקענע צװײ-שפּראַכיקע אַנטאָלאָגיע פֿון ייִדישער פּאָעזיע (מיט ענגלישע איבערזעצונגען) פֿון די װאָס לעבן און שאַפֿן הײַנט. מער בקרובֿ. נאָר קױפֿט שױן דאָ.
יום חמישי, נובמבר 06, 2008
מיר גיבן אַרויס קינדער-ביכלעך. . . נאָר ווער לייענט? (אַ שמועס אין פֿילאַדעלפֿיע דעצעמבער 4)
דרעקסעל-אוניווערסיטעט
Stern Judaic Studies Seminar Room, Room 302, Hagerty Library
פֿילאַדעלפֿיע
9:30 פֿ"מ
ביכלעך אויך צו קויפֿן און לאָזן אויטאָגראַפֿירן!
כ'האָף אײַך דאָרט צו זען - נאָך פּרטים ב"נ אין גיכן.
יום שישי, אפריל 20, 2007
סוצקעווער: דער בלאָג
יום שבת, פברואר 10, 2007
בײַם וואַלד אין שניייִקן אָוונט
זײַן שטיבל אָבער אין דאָרף געפֿינט זיך.
ער זעט דאָך ניט ווי איך קוק אָן
ווי זײַן וואַלד מיט שניי פֿאַרדעקט זיך.
מײַן פֿערדל טראַכט זיך ס'איז גאָר מאָדנע
זיך שטעלן ווו קיין שטיבל איז ניטאָ
צווישן וואַלד און פֿאַרפֿרוירן וואַסער
אין דער טינקלסטער נאַכט פֿונעם יאָר.
פֿון געשפּאַן גיט ער די גלעקלעך אַ שאָקל
צי מיר האָבן דאָ ניט פֿאַרבלאָנזשעט.
חוץ דעם נאָר גערויש פֿון ווינט
און ווייכע שנייעלעך וואָס בלאָזן.
דער וואַלד איז טונקל, טיף און שיין
נאָר איך מוז עפּעס משלים זײַן
און אַ לאַנגן וועג ביז שלאָפֿן גיין
און אַ לאַנגן וועג ביז שלאָפֿן גיין.
ראָבערט פֿראָסט
ייִדיש: שלום בערגער
הערות
1. די איבערזעצונג איז אינספּירירט געוואָרן פֿון קטלא קניאס פֿאַרטײַטש פֿון זעלבן ליד. די ענגליש-ווערסיע געפֿינט זיך דאָ. וועגן אָריגינאַל קען מען לייענען אָן אַ שיעור אויפֿן אינטערנעט. איך בעט אײַך, לאָזט וויסן וועלכער נוסח געפֿעלט אײַך בעסער און פֿאַר וואָס.
2. אַן אַנדער ליד פֿראָסטס ("דער מויער פֿון פֿאַרריכטונג", האָב איך עס גערופֿן אויף ייִדיש) האָב איך איבערגעזעצט אויף מײַן "ישראבלאַג" בשעתּו.